Παιδεία και Περιβάλλον

Για τα στοιχεία που γράφω εδώ δεν είμαι σίγουρος, γι' αυτό καλώ όποιον γνωρίζει να με διαψεύσει και να με διαφωτίσει: Πριν πολλά χρόνια, υπήρχε μια στρατιωτική μονάδα, που ονομαζόταν ΜΟΜΑ (δεν ξέρω τι ακριβώς σημαίνουν τα αρχικά, αλλά ίσως κάτι σαν "Μονάδα Μηχανικού..."), η οποία ήταν επιφορτισμενη με το να κατασκευάζει διάφορα μεγάλα δημόσια έργα. Για παράδειγμα, πολλές από τις αντιπυρικές ζώνες και τους επαρχιακούς δρόμους που υπάρχουν στη Ρόδο, έχω την εντύπωση ότι είχαν φτιαχτεί από την ΜΟΜΑ. Την μονάδα αυτή νομίζω ότι την κατάργησε η κυβέρνηση Μητσοτάκη (1990-93).

Προχτές, λοιπόν, που έβλεπα - όπως όλη η Ελλάδα - την τεράστια καταστροφή, σκέφτηκα ότι ίσως θα ήταν καλή ιδέα να ανασυγκροτηθεί αυτή η ΜΟΜΑ. Οι πυρόπληκτοι δεν εχουν πού να ζήσουν, και αυτό δεν είναι σχήμα λόγου, αλλά κυριολεξία. Τα χρήματα που θα πάρουν από το κράτος (αν και όποτε τα πάρουν), όσο αυξημένα κι αν είναι, δεν θα κάνουν απολύτως τίποτα: Πώς να ξαναφτιάξει κάποιος ολόκληρη τη ζωή του, ξεκινώντας από το μηδέν, με 10 χιλιάδες ευρώ έκτακτη εισφορά; Αν χρεωθούν με δάνεια κτλ, θα καταστρέψουν ακόμα περισσότερο την ζωή τους, και τη ζωή των παιδιών τους.

Γι' αυτό, θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ο ελληνικός στρατός: Οι στρατιώτες θα ήταν χρησιμότερο να χτίσουν κανένα τοίχο και να καθαρίσουν κανένα χωράφι, παρά να μαζεύουν γόπες και να σερβίρουν φτηνές μπριζόλες στους αξιωματικούς τους. Εξάλλου, έχουν όλοι καταλάβει ότι ο εχθρός και η "ασύμμετρη απειλή" δεν προέρχεται από τους εξ ανατολών γείτονες, ή από τα βόρεια σύνορά μας, αλλά από μας τους ίδιους. Ας κάνουμε λοιπόν κάτι χρήσιμο με τον στρατό μας.

Ή μήπως μια ΜΟΜΑ θα πήγαινε κόντρα στα συμφέροντα των μεγάλων κατασκευαστικών εταιριών;

Με οδυνη πληροφορούμαστε όλοι μας τα θλιβερά γεγονότα των πυρκαγιών στην Πελοπόννησο. Αυτή την φορά δεν κάηκαν μόνο χιλιάδες στρέματα δασών, δεν εξαφανίστηκαν ανεπιστρεπτί τόνοι οξυγόνου, αλλά χάθηκαν ανθρώπινες ψυχές. Μπροστά σε αυτή την τραγωδία, και πάνω σε αυτά τα συντρίμια, μου προξενεί μεγαλη έκπληξη ότι ακόμα κι αυτό προσπαθούν να το εκμεταλλευτούν πολιτικά. Ήδη η κουβέντα είναι για τις αποζημιώσεις των πληγέντων, και η κυβέρνηση σχεδόν υπαρηφνεύεται ότι τα χρήματα θα είναι περισσότερα αυτή την φορά.

Έλεος! Κανονικά θα έπρεπε να ζητήσουν συγγνώμη από τον λαό που τόσα χρόνια δεν έγινε καμιά αναδάσωση, παρά μόνο νομιμοποιήσεις αυθαιρέτων. Που προωθούν την αναθεωρηση του άρθρου 24 του Συντάγματος, ώστε να μπορούν να αποχαρακτηρίζουν κατά βούληση τις περιοχές που τους βολεύουν. Δεν φταιει μόνο η ανικανότητα του κρατικού μηχανισμού όταν πια φτάσουμε στην φάση της καταστολής. Είναι και η έλλειψη διάθεσης να υπάρξει πρόληψη αυτής της κατάστασης. Και πρόληψη δεν είναι οι αγροφύλακες και το καθάρισμα των ξερών χόρτων, ούτε η αφέλεια να περιμένουμε να πιάσουμε επ' αυτοφώρω τον κακό εμπρηστή. Είναι πρωτίστως η θωράκιση των νόμων, και η εφαρμογή τους. Ας μην κλαίνε με κροκοδείλια δάκρυα οι ιθύνοντες, τώρα που τα δάκρυα αυτά εξαργυρώνονται σε ψήφους. Καλύτερο θα ήταν να σταματήσουν να κλείνουν το μάτι στους επίδοξους εμπρηστές - καταπατητές του μέλλοντος.

Και μεις καλό θα ήταν να ανοίξουμε πια τα ματια μας, να πάψουμε να λέμε "δεν βαριέσαι", και να τους δείξουμε ότι είμαστε και ενεργοί και σκεπτόμενοι πολίτες, και όχι πρόβατα. Ειδικά τώρα που είναι εκλογές, οφείλουμε να τους ρίξουμε το χρώμα των καμένων δασών: Μαύρο!

Σύμφωνα με δημοσιεύματα στην εφημερίδα "Ροδιακή", τις τελευταίες μέρες έγινε προσπάθεια να περιφραγεί γνωστή παραλία της Ρόδου, προφανώς για να μεθοδευτεί η ιδιωτικοποίησή της. Πρόκειται για την Τραουνού, μια όμορφη παραλία λίγο πριν την παραλία Αφάντου (που είναι γνωστή για την επικείμενη ιδιωτικοποίηση του γκολφ).

Η ιστορία αρχίζει στο τέλος της δεκαετίας του 80, όταν η παραλία παραχωρήθηκε στον στρατό. Επόμενο βήμα ήταν να γίνουν καντίνες και ταβέρνες, που εξυπηρετούσαν τους στρατιωτικούς που παραθέριζαν εκεί. Παρακάμπτουμε το γεγονός ότι ο λόγος της παραχώρησης στον στρατό δεν ήταν ο παραθερισμός φυσικά, αλλά μια υποτιθέμενη ασφάλεια.

Πρόσφατα, φτιάχτηκαν κάρτες μέλους, που μόνο με αυτές μπορούσε κανείς να εισέλθει στον χώρο και να απολαμβάνει τα προνόμια, που ήταν κυρίως πάρα πολύ φτηνές τιμές για την καντίνα και την ταβέρνα. Οι κάρτες αυτές αρχικά προορίζονταν μόνο για τους στρατιωτικούς, αλλά μετά απέκτησαν τέτοιες κάρτες και οι φίλοι τους, και οι φίλοι των φίλων τους.

Με αυτόν τον τρόπο, δημιουργήθηκε μια λέσχη. Προχτές λοιπόν κάποιοι έβαλαν μια ταμπέλα με την επιγραφή Μόνο για μέλη, και μια κορδέλα που απέκλειε μέρος της παραλίας, ώστε να μην έχουν ελεύθερη πρόσβαση οι λουόμενοι που δεν ήταν "μέλη".

Οι αντιδράσεις εκείνη τη στιγμή ήταν αυθόρμητες από τους εκεί παρευρισκόμενους. Σήμερα δε, παρενέβη και ο εισαγγελέας, πάντα σύμφωνα με τα δημοσιεύματα.

Ωστόσο, οι αντιδράσεις πρέπει να κλιμακωθούν και να γενικευτούν, με όσο το δυνατόν μεγαλύτερη συμμετοχή του κόσμου. Γιατί μόνο έτσι θα σταματήσει η ιδιωτικοποίηση κοινωνικών αγαθών που κανονικά ανήκουν σε όλους μας και είναι κεκτημένα που έχουμε ξεχάσει. Ας πάψουμε να είμαστε άβουλοι και μίζεροι παρατηρητές, και ας πάρουμε στα χέρια μας αυτά που μας ανήκουν.

Μέσα στον Ιούλιο τελείωσαν οι εργασίες αποκατάστασης και ανάδειξης των κτηρίων των λουτρών της Καλλιθέας της Ρόδου, τα οποία είχαν κατασκευαστεί κατά την διάρκεια της ιταλικής κατοχής της Δωσεκανήσου. Εκ πρώτης όψεως, όλοι θα συμφωνούσαν ότι αυτό είναι πάρα πολύ θετικό, δεδομένου μάλιστα ότι όλη αυτή η πανέμορφη περιοχή ρήμαζε εδώ και δεκαετίες.

Υπάρχουν όμως δύο αντίλογοι: Ο ένας έχει να κάνει με την αισθητική, γι' αυτό ίσως θα μπορούσαμε να τον χαρακτηρίσουμε ήσσονος σημασίας. Όλα τα κτήρια βάφτηκαν λευκά, σαν να επρόκειτο για κυκλαδίτικα σπίτια. Αγνοείται ότι όλα τα "ιταλικά" κτήρια των νησιών ήταν και είναι ακόμα βαμμένα στο χρώμα της ώχρας, με κεραμιδί τελειώματα στα τόξα και στις βάσεις των τρούλων.

Αλλά το βασικό ζήτημα δεν είναι αυτό. Είναι ότι μπήκε εισιτήριο για την είσοδο όχι μόνο στα κτήρια, αλλά και στην παραλία μπροστά στα λουτρά. Ακόμα κι αν δεχτούμε ότι το εισιτήριο είναι δικαιολογημένο για την είσοδο στους αναπαλαιωμένους χώρους, ωστόσο δεν δικαιολογείται σε καμία περίπτωση η επιβολή εισιτηρίου για την είσοδο στην παραλία. Θεωρώ ότι επιχειρήματα που έχουν να κάνουν με την χωροταξία της περιοχής (συγκεκριμένα, ότι για να πάει κανείς στην παραλία, πρέπει να περάσει μέσα ή μπροστά από τα κτήρια) δεν είναι σοβαρά, και μπορούν εύκολα να ανασκευαστούν.

Μπροστά στην ευγνωμοσύνη της τοπικής κοινότητας για το έργο της αναπαλαίωσης του μνημείου, ελάχιστες ήταν οι αντιδράσεις. Προς τιμήν του, μόνο η νομαρχιακή επιτροπή του Συνασπισμού έχει αντιδράσει, από όσο γνωρίζω. Πρέπει όμως η αντίδραση να γενικευτεί, και να πάψουμε όλοι μας να μένουμε αμέτοχοι θεατές μπροστά στην καταφανή προσπάθεια να γίνουν όλες οι παραλίες ιδιωτικές ή τουλάχιστον προσβάσιμες μόνο σε όσους πληρώνουν. Αυτό έγινε στις παραλίες της Αττικής, αυτό φαίνεται ότι πάει να γίνει και στη Ρόδο.

Ήδη από την αρχή του καλοκαιριού ήθελα να γράψω μια εγγραφή για το θέμα του αντιτίμου για την απόλαυση του ήλιου στις ελληνικές παραλίες. Στο νησί μου, τη Ρόδο, η απόλαυση αυτή κοστίζει ακριβά. Στις παραλίες της πόλης, οι λουόμενοι πληρώνουν 7 ευρώ, για δύο ξαπλώστρες και μια ομπρέλα. Βεβαίως, είναι θέμα επιλογής. Μπορεί κανείς να ξαπλώσει σε δική του ψάθα ή πετσέτα, να φέρει το δικό του στρώμα ή ομπρέλα, και να τα στήσει στον κενό χώρο ανάμεσα στις ξαπλώστρες και την θάλασσα. Αυτό εξάλλου κάνουν οι περισσότεροι. Οι ξένοι τουρίστες συνήθως πληρώνουν τα 7 ευρώ, και μπορούν να μείνουν στην ξαπλώστρα όσες ώρες θέλουν. Εννοοείται ότι αν στην ίδια ομπρέλα καθίσουν δύο ή τρία διαφορετικά ζευγάρια, τα 7 ευρώ πληρώνονται δύο ή τρεις φορές. Έτσι, αυτοί που τις εκμεταλλεύονται οικονομικά δεν νοιάζονται αν πολλές ομπρέλες μένουν κενές, ούτε αν δουλεύουν μόνο λίγους μήνες τον χρόνο, αφού το κέρδος τους είναι μεγάλο.

Κατηφορίζοντας νοτιότερα στο νησί, λίγο μετά την Αρχάγγελο, υπάρχει η πανέμορφη παραλία της Αγίας Αγάθης. Σε αυτήν την παραλία έτυχε πριν χρόνια να κάνω ελεύθερο κάμπιγκ, όταν ακόμα ήταν άγνωστη στον πολύ κόσμο. Εδώ και μερικά χρόνια, όμως, γέμισε κι αυτή η παραλία ομπρέλες, και έγινε "κανονική" πλαζ. Πριν δύο καλοκαίρια, έτυχε να πάω για ένα μπάνιο - όχι για κάμπιγκ αυτή τη φορά. Διαπίστωσα ότι ο χώρος ανάμεσα στις ομπρέλες και την θάλασσα είχε πλάτος μικρότερο από μισό μέτρο! Και όχι μόνο αυτό, αλλά οι υπεύθυνοι για τις ομπρέλες εκεί, δεν ήθελαν να ξαπλώνει κανείς σε δική του ψάθα, απαιτώντας έτσι αντίτιμο για τις δικές τους ομπρέλες. Τότε είχα διαμαρτυρηθεί, και ξάπλωσα επιδεικτικά όπου βρήκα, αγνοώντας τις απαιτήσεις των υπεθύνων. Από τότε, δεν έχω πάει σε αυτήν την παραλία, και γι' αυτό δεν έχω προσωπική εικόνα για την τωρινή κατάσταση.

Στην Χαλκιδική, και συγκεκριμένα στην Καλλικράτεια, υπάρχουν ξαπλώστρες και ομπρέλες, οι οποίες όμως ανήκουν στα παραλιακά μπαράκια και καφετέριες. Μπορεί ο καθένας να καθίσει σε αυτές, φτάνει να παραγγείλει κάτι από το αντίστοιχο κατάστημα. Οι ξαπλώστρες δηλαδή είναι η συνέχεια των τραπεζιών των μαγαζιών της περιοχής. Αν και καταστρατηγεί και αυτό την έννοια της παραλίας ως κοινωνικού αγαθού που θα έπρεπε να χορηγειται δωρεάν, τουλάχιστον είναι πολύ καλύτερο από αυτό που γίνεται στη Ρόδο.

Θα ήθελα πολύ να ξέρω τι γίνεται σε άλλες περιοχές της Ελλάδας. Γι' αυτό, παρακαλώ γράψτε στον χώρο των σχολίων ποια είναι η κατάσταση στον τόπο σας, ή σε μια παραλία που επισκεφτήκατε.

Πιστεύω ότι όλα αυτά τα φαινόμενα θέλουν να μας μάθουν να θεωρούμε τις παραλίες κάτι διαφορετικό από δικές μας, και θέλουν να μας συνηθίσουν στην ιδέα της ιδιωτικοποίησής τους. Νεότερα στοιχεία για αυτό το θέμα, καθώς και επιπλέον επιχειρήματα που ενισχύουν τους φόβους μου, πολύ σύντομα.

Ένα από τα μικρά βιβλία που διάβασα στις διακοπές μου ήταν το Άμοιρο Μαράκι του Νίκου Παναγιωτόπουλου, που διανεμόταν από την Ελευθεροτυπία λίγες εβδομάδες νωρίτερα. Πρόκειται για την ιστορία μιας γυναίκας που ζει σε μια επαρχιακή πόλη - στην Καλαμάτα, όπως μαθαίνουμε προς το τέλος - και ξανασυναντά τον νεανικό της έρωτα, φτασμένο και πλούσιο γιατρό πια, ο οποίος φαίνεται να αναζητά τρόπο να επιστρέψει και να ριζώσει στην Ελλάδα. Παρόλο που το ξανασμίξιμο των δύο δείχνει σχεδόν βέβαιο, ένα ξαφνικό περιστατικό το ματαιώνει. Παρακολουθούμε το λεπτομερές ζωγράφισμα της ψυχής της ηρωίδας, για να καταλάβουμε την τελική της απόφαση.

Στην αρχή του διηγήματος με ενθουσίασε η περιγραφή της πορείας που έκανε η είδηση του ερχομού του γιατρού, και μου θύμισε πολύ την αντίστοιχη περιγραφή του ταξιδιού της είδησης του θανάτου του Πατριάρχη, στο μυθιστόρημα του Νίκου Θέμελη Η Ανατροπή. Η είδηση όχι μόνο προσωποποιείται, αλλά αποκτά και μάτι αφηγητή, γίνεται μια κάμερα που παρακολουθεί τις αντιδράσεις που η ίδια προκαλεί.

Ενδιαφέρουσα επίσης είναι ότι στην ιστορία του διηγήματος διαπλέκεται αρμονικά η υπόθεση του  θατρικού έργου του Τσέχωφ Οι τρεις αδερφές, με το οποίο το Άμοιρο Μαράκι μπορούμε να πούμε ότι έχει κοινά νήματα.